🥕 سبزیجات ریشهای و غدهای
سبزیجات ریشهای و غدهای :
ذخیرهکنندههای پنهان زیر زمین
بسیاری از گیاهان دوساله و چندساله، ریشهها یا غدههایی ضخیم در زیر خاک تشکیل میدهند که بهعنوان اندام ذخیرهای برای گذر از زمستان یا شرایط نامناسب دیگر عمل میکنند.
چرا گیاهان ریشهای اینقدر مهماند؟
از گذشتههای دور، انسانها کشف کردهاند که این بخشهای پنهان گیاهان (مثل ریشهها یا غدهها) سرشار از طعم و مواد مغذی هستند. این سبزیجات، نهتنها سیرکنندهاند، بلکه میتوانند برای مدت طولانی نگهداری شوند.
تفاوت ریشه و غده چیست؟
گاهی مرز روشنی بین ریشه و غده وجود ندارد، چون بسیاری از گیاهان، فرمهای میانی دارند. بهطور کلی:
-
ریشهها بخش اصلی ذخیرهای هستند (مثلاً در هویج یا تربچه)
-
غدهها معمولاً در کنارهی ساقه رشد میکنند (مثل سیبزمینی)
خاک مناسب، رمز موفقیت
هرچه خاک نرمتر و نفوذپذیرتر باشد، رشد این اندامهای زیرزمینی بهتر خواهد بود. خاک سفت و فشرده مانع رشد میشود و باعث میشود ریشهها بدفرم یا بیمار شوند.
نکته:
هرگز پیش از کاشت از کود دامی تازه یا کمپوست نارس استفاده نکنید! چون این کار آسیبزننده است.
مشکلات رایج
برخلاف تصور، گیاهان ریشهای و غدهای اغلب نسبت به بیماریها حساستر هستند، بهویژه وقتی خاک سفت باشد یا محصول برای چند سال متوالی در یک محل کاشته شود.
آفات شایع:
-
کرمهای سیمی
-
موش کور
-
موش صحرایی
به همین دلیل، تناوب زراعی بسیار مهم است و بهتر است این گیاهان تنها هر ۳ تا ۵ سال یک بار در یک محل کاشته شوند.
توصیه برای برداشت
برای برداشت موفق، ابتدا با چنگک خاک را بهآرامی شل کنید. سپس سبزیجات را با دقت بیرون بکشید تا آسیبی به ریشه یا غده وارد نشود.
تربچه (Raphanus sativus)
🌿 نامهای دیگر: ترب، ترب سفید
🌱 خانواده گیاهی: شببویان (Brassicaceae)
معرفی گیاه
تربچه یکی از سبزیجات ریشهای خوشطعم و پرطرفدار است که بخش خوراکی آن از ضخیمشدن بخش زیرین ساقه جوانه (هیپوکوتیل) و ریشه اصلی تشکیل میشود. طعم تند و خاص تربچه از ترکیبات گوگردی مانند گلوکوزینولاتها و بهویژه سنفولها نشأت میگیرد که در عین افزایش اشتها، به هضم غذا کمک کرده و خاصیت ضدباکتریایی دارند.
تربچه منبع غنی از ویتامین C و مواد معدنی است و مصرف آن میتواند سیستم ایمنی بدن را تقویت کند. گونههای رایج آن اغلب سفید یا مایل به قرمز هستند و در بین آنها، تربهای سفید ژاپنی طعم ملایمتری دارند. برخی انواع زمستانی دارای پوست قهوهای یا حتی سیاهاند که برای انبارداری مناسبتر هستند. برای هر فصل، باید از رقم مناسب با شرایط کشت استفاده شود.
کاشت و نگهداری
تربچه گیاهی با نیاز تغذیهای متوسط است. بهتر است در خاکی ارگانیک و با کوددهی معتدل حاوی نیتروژن کاشته شود، چراکه نیتروژن بیش از حد میتواند به تجمع نیترات مضر در ریشه منجر شود، بهویژه در کشتهای پاییزی و زمستانی.
📌 نکته مهم: تربچهها در خاکهای متراکم و خشک یا در شرایط گرمای بیش از حد چوبی و تند میشوند و ممکن است زودگلدهی داشته باشند. انتخاب رقم مناسب و آبیاری یکنواخت برای کیفیت بهتر محصول ضروری است.
زمان کاشت
-
ارقام گلخانهای از دیماه قابل کاشت هستند.
-
ارقام زودرس را میتوان از بهمن یا اوایل اسفند در فضای آزاد یا زیر پوشش کاشت.
-
ارقام تابستانه از اردیبهشت تا تیر ( و ارقام پاییزی و زمستانه از خرداد تا مرداد کاشته میشوند.
با کاشت در بازههای متوالی (هر ۲–۳ هفته)، امکان برداشت محصول تازه در تمام طول سال وجود دارد.
📏 فاصله کشت:
فاصله بین ردیفها: ۲۰ تا ۴۰ سانتیمتر
فاصله بین بوتهها در هر ردیف: ۱۵ تا ۳۵ سانتیمتر (بسته به رقم)
نمونه ارقام پیشنهادی
-
زودرس: Hilds roter Neckarruhm، Ostergruß rosa 2
-
گلخانهای، بهاره و تابستانه: Rex، Mino Early، Lang، Neptun، Sepp
-
پاییزی و زمستانه: Hilds Blauer Bier، Münchner Bier، Runder schwarzer Winter
نکات حفاظتی و مراقبت
🔄 تناوب کاشت: تربچه باید با دیگر گیاهان چرخشی کشت شود.
🚫 به دلیل آسیبپذیری نسبت به بیماریهای قارچی مانند سیاهی تربچه (Rettichschwärze)، نباید در زمینهایی که قبلاً گیاهان همخانواده مانند کلمها کشت شدهاند، بهطور مداوم کاشته شود.
تربچه (Radieschen)
نام علمی: Raphanus sativus var. sativus
🌿 نام فارسی رایج: تربچه، ترب قرمز
🌱 خانواده گیاهی: شببویان (Brassicaceae)
معرفی تربچه
تربچه یکی از سبزیجات ریشهای محبوب و آسانکشت در باغچهها و گلدانهای خانگی است. این گیاه در مدت زمان کوتاهی رشد کرده و معمولاً پس از ۴ تا ۶ هفته قابل برداشت است. بخش خوراکی تربچه همان قسمت ضخیمشده زیر ساقه (هیپوکوتیل) است.
انواع تربچه از نظر شکل و رنگ متنوعاند: برخی به شکل گرد و قرمز کلاسیک، و برخی کشیدهتر و به رنگهای قرمز و سفید یا زرد هستند. رنگ و فرم تربچه بسته به رقم آن متفاوت است و هر فصل نیاز به انتخاب رقم مناسب دارد.
کاشت و نگهداری
کاشت و نگهداری تربچه تقریباً مشابه ترب سفید است. بهترین زمان برای کاشت مستقیم بذر از اوایل فروردین تا پایان مهر (آوریل تا اکتبر) است. بذرها باید در عمق کم (حدود ۰.۵ تا ۱ سانتیمتر) کاشته شوند و پس از سبز شدن، فاصله بوتهها در هر ردیف به حدود ۴ سانتیمتر کاهش یابد.
📏 فاصله کاشت:
-
بین ردیفها: ۱۵–۲۰ سانتیمتر
-
بین بوتهها: ۴ سانتیمتر پس از تنککردن
تربچه را میتوان در باغچه، باغهای کوچک یا حتی گلدان در بالکن کاشت. خاک باید سبک، مرطوب و دارای زهکشی خوب باشد. آبیاری منظم و برداشت بهموقع از چوبیشدن و تند شدن طعم تربچه جلوگیری میکند.
زمان برداشت و نگهداری
-
زودرسترین تربچهها را میتوان ۶ هفته پس از کاشت برداشت کرد.
-
انواع بهاره و تابستانه، بهویژه در روزهای گرم، اگر بیش از حد در خاک بمانند، چوبی و غیرقابلمصرف میشوند.
-
برای نگهداری کوتاهمدت، فقط برگها را جدا کنید و ریشهها را در یخچال بگذارید.
-
تربچههای پاییزی و زمستانی را میتوان برای چندین ماه در سردخانه یا انبار خنک نگه داشت.
ارقام پیشنهادی
-
زودرس و دیررس:
-
Bicolor Radish (گرد، قرمز و سفید)
-
Round Red Radish (گرد، قرمز، بزرگ)
-
(تربچه بلند کشیده ) Long Scarlet Radish
- (تریچه بلند کشیده دو رنگ قرمز و سفید) Long Radish Red and White
- برای سفارش انواع ارقام تربچه با کیفیت و درجه یک به روی لینک های بالا کلیک کنید..
-
مراقبت و پیشگیری
🔄 تناوب کاشت توصیه میشود تا از آسیب حشرات خاکزی و بیماریهایی مانند پوسیدگی ریشه جلوگیری شود.
🚫 آفتها: تربچه نیز مانند سایر شببویان ممکن است به آفات خاکزی، کرمها و لاروهای مگسریشه حساس باشد، بهویژه در زمینهای مرطوب. استفاده از تور محافظ و حذف علفهای هرز مفید است.
چغندر قرمز (Rote Bete)
نام علمی: Beta vulgaris subsp. vulgaris var. vulgaris
🌱 نامهای فارسی رایج: چغندر قرمز، لبو، رُنده
🌿 خانواده گیاهی: تاجخروسیان (Chenopodiaceae)
معرفی چغندر قرمز
چغندر قرمز خویشاوند نزدیک اسفناج و برگچغندر است و بخش خوراکی آن معمولاً ریشه گوشتی و گرد آن است که تا نیمه در خاک رشد میکند. رنگ قرمز تند چغندر به دلیل وجود رنگدانهای به نام بتانین است که حتی برای رنگدهی به ماست، خوراکیها یا آبنباتها نیز استفاده میشود. پس از مصرف زیاد چغندر، رنگ ادرار یا مدفوع ممکن است به قرمز تغییر کند که پدیدهای بیخطر است.
این سبزی پرخاصیت سرشار از ویتامینها، آهن و مواد معدنی است، اما توجه داشته باشید که ممکن است مانند سایر چغندریها نیترات را نیز در خود انباشته کند.
انواع مختلفی از چغندر وجود دارد:
-
با ریشه گرد، بیضی یا کشیده
-
با گوشت قرمز، زرد یا سفید
-
همچنین انواعی از چغندرهای کوچک و لطیف با نام “بیبی بیت” (Baby Beets) که برای برداشت زودهنگام مناسباند.
کاشت و نگهداری
چغندر قرمز در مکانهای نیمهآفتابی با خاک سبک و مغذی بهترین عملکرد را دارد.
بهتر است بذرها از اواسط فروردین تا اوایل تیر (آوریل تا ژوئیه) در زمین اصلی به فاصله ردیفهای ۲۵–۳۰ سانتیمتر کاشته شوند. بیشتر بذرهای چغندر به صورت خوشهای هستند، بنابراین نیاز به تنک کردن دارند.
📏 فاصله کاشت:
-
بین ردیفها: ۲۵–۳۰ سانتیمتر
-
بین بوتهها: ۱۰–۱۵ سانتیمتر (۵–۸ سانتیمتر برای بیبیبیتها)
📌 نکات مهم:
-
از کود آلی رسیده استفاده شود.
-
خاک باید همیشه مرطوب نگه داشته شده و سطح آن مرتباً سلهشکنی و وجین شود.
-
برای جلوگیری از گلدهی زودهنگام، نباید زودتر از موعد کاشت انجام شود.
-
چغندر به پتاسیم کافی نیاز دارد.
برداشت و نگهداری
-
بیبی بیتها پس از ۸ تا ۱۰ هفته و در اندازه ۵ سانتیمتر قابل برداشتاند.
-
چغندرهای کامل به ۳ تا ۴ ماه زمان رشد نیاز دارند.
-
بهترین زمان برای برداشت، پایان تابستان است.
-
برای نگهداری طولانیمدت، در جعبهای از شن مرطوب در دمای حدود ۴ درجه سانتیگراد نگهداری کنید.
🥣 هنگام پخت، چغندر را با پوست بجوشانید تا رنگ و مواد مغذی آن حفظ شود. میتوان آن را بهصورت ترشی یا شور نیز تهیه کرد.
ارقام توصیهشده
-
گوشت قرمز:
-
‘Detroit 2/Bolivar’ (مقاوم)
-
‘Monalisa’ (مناسب برای بیبی بیت)
-
-
-
انواع خاص:
-
‘Albina Vereduna’ (سفید)
-
‘Burpee’s Golden’ (زرد طلایی)
-
‘Chioggia’ (دو رنگ قرمز و سفید)
-
مراقبت و پیشگیری
📌 برای جلوگیری از آفات خاکزی و بیماریهای قارچی، هر ۳ تا ۴ سال یکبار تناوب کشت را رعایت کنید.
🚫 بیماریهایی مانند لکهبرگی یا آفت برگ و آفات ریشهای در صورت عدم رعایت بهداشت خاک میتوانند به گیاه آسیب بزنند.
🔄 وجین و حذف برگهای معیوب بهموقع انجام شود.
برای سفارش انواع بذر هویج وارد لینک زیر شوید:
مینی هویج
هویج بنفش
هویج آمستردام
هویج ارگانیک
شلغم شیرین
نام علمی: Pastinaca sativa
خانواده: چتریان (Apiaceae)
معرفی
شلغم شیرین یا پاستیناک یکی از سبزیجات ریشهای خوشطعم و مغذی است که از گذشتههای دور در اروپا کشت میشده است. این گیاه ظاهری شبیه به هویج دارد اما رنگ آن کرم تا سفید است. طعم آن شیرینتر و معطرتر از هویج بوده و در آشپزی سنتی اروپایی جایگاه ویژهای دارد.
شرایط کاشت و نگهداری
-
زمان کاشت:
-
ارقام زودرس را میتوان از بهمن (فوریه) در زیر پوشش کاشت.
-
کاشت ارقام دیررس از اوایل فروردین (مارس) انجام میشود.
-
ارقام دیررس به دلیل مدت رشد طولانی، باید تا اردیبهشت (آوریل/مه) کاشته شوند.
-
-
فاصله کشت:
-
فاصله بین ردیفها ۲۵ تا ۳۵ سانتیمتر.
-
پس از جوانهزنی، گیاهان در ردیفها با فاصله ۴ تا ۸ سانتیمتر تنک میشوند.
-
-
خاک و آبیاری:
-
خاک مرطوب، سبک و عاری از سنگ، بهترین بستر رشد است.
-
برای جوانهزنی بهتر، بذرها باید به طور یکنواخت پخش شوند.
-
مالچپاشی و آبیاری منظم، بویژه در هفتههای اول بسیار ضروری است.
-
نکات زیستی و تغذیهای
-
پاستیناک سرشار از ویتامینها، مواد معدنی و فیبر است.
-
این گیاه به عنوان منبعی غنی از کربوهیدراتهای مفید، در وعدههای غذایی زمستانی مصرف میشود.
-
طعم شیرین آن با رسیدن کامل در پاییز افزایش مییابد.
ارقام توصیهشده
-
ارقام مقاوم در برابر آفات و بیماریها مانند ‘Ingot’ و ‘Purple Haze’ مناسب باغبانی شهری نیز هستند.
مراقبتهای زیستی
-
تناوب زراعی با سایر چتریان مانند هویج، رازیانه و شوید ضروری است.
-
برای کاهش آفات و بیماریهای قارچی، کشت مخلوط با پیاز، سیر و ترهفرنگی توصیه نمیشود.
-
برای جذب بهتر کاروتنوئیدهای موجود، توصیه میشود پاستیناک همراه با چربیهای سالم مصرف شود.
برداشت
-
برداشت از اواخر تابستان تا پاییز انجام میشود.
-
پاستیناکهای دیررس را میتوان در خاک مرطوب و شندار در دمای پایین نگهداری کرد.
-
گیاه را باید به آرامی از خاک خارج کرد تا ریشه آسیب نبیند.
کرفس ریشهای
نام علمی: Apium graveolens var. rapaceum
نامهای دیگر: کرفس غدهای، کرفس پیازی، کرفس زمستانی
خانواده: چتریان (Apiaceae)
معرفی
کرفس ریشهای، همانند هویج و شلغم شیرین، عضوی از خانوادهی گیاهان چتری است. این نوع کرفس در سال اول رشد خود برگ تولید میکند و در سال دوم وارد مرحله گلدهی میشود. برخلاف کرفس ساقهای، در این نوع کشت تمرکز بر غدهی زیرزمینی آن است که نیمی از آن از خاک بیرون میزند.
غدهی ناصاف و برجستهی کرفس ریشهای سرشار از فیبر، مواد معدنی باارزش و روغنهای معطر است که طعم آن را قوی و تند میکند. هرچند این سبزی بسیار سالم است، اما در برخی افراد، بهویژه کسانی که به گردهی توس یا غان حساسیت دارند، ممکن است واکنشهای آلرژیک ایجاد کند.
خواص تغذیهای
-
سرشار از فیبرهای غذایی و مواد معدنی
-
حاوی روغنهای معطر مفید برای هضم غذا
-
مؤثر در رژیمهای غذایی کمکالری
-
مناسب برای تهیه سوپها، خورشها و پورهها
-
برگهای جوان آن قابل استفاده به عنوان سبزی معطر
نکات کاشت و نگهداری
-
کاشت مانند سایر کرفسها انجام میشود.
-
نیاز به خاک سبک، عمیق و حاصلخیز دارد.
-
برای رشد به نور مستقیم آفتاب نیاز دارد.
-
خاک باید مرطوب نگه داشته شود، ولی نباید غرقابی گردد.
-
نیازمند مراقبت در برابر علفهای هرز و آفات رایج در کشت چتریان است.
برداشت و نگهداری
-
برداشت معمولاً از اواخر تابستان آغاز میشود.
-
بهتر است غدهها را پس از برداشت در محیطی خنک و مرطوب مانند زیرزمین یا انبارهای تهویهدار نگهداری کرد.
-
غدههای کوچکتر طعم لطیفتری دارند.
-
برگهای تازه نیز میتوانند به عنوان چاشنی در آشپزی استفاده شوند.
🛠️ روش کاشت و نگهداری
کرفس ریشهای برای رشد مناسب به کود آغازین (کمپوست یا کود کامل) و بعدها به تغذیهی مجدد نیاز دارد. تأمین پتاسیم کافی و اسیدی نبودن خاک (پرهیز از pH بالا) بسیار مهم است.
-
زمان کاشت: از اواخر فوریه تا آوریل میتوان بذرها را در خانه یا گلخانه کاشت و از اواسط تا اواخر ماه می به زمین اصلی منتقل کرد.
-
دمای مناسب جوانهزنی: ۱۸ تا ۲۲ درجه سانتیگراد
-
فاصله کاشت: ۴۰ × ۴۰ سانتیمتر
-
نکته: نهال را فقط تا ریشه در خاک بکارید؛ جوانهی مرکزی نباید پوشانده شود.
-
برای جلوگیری از خشکی، آبیاری عمیق و یکنواخت، همراه با وجین و مالچپاشی توصیه میشود.
✅ ارقام پیشنهادی
-
‘Bergers weiße Kugel’
-
‘Brillant’
-
‘Mars’
-
‘Prinz’ (مقاوم به بیماریهای برگ)
🛡️ محافظت و بیماریها
-
کرفس نباید چند سال پیاپی در همان مکان کاشته شود.
-
چرخش کشت با سایر گیاهان چتری مانند هویج، رازیانه و جعفری ضروری است.
-
آبیاری برگها ممکن است باعث بیماری قارچی شود.
-
حشرات مکنده نیز ممکن است موجب لکه و ضعف شوند.
🧺 برداشت و نگهداری
-
زمان برداشت: از اواخر اکتبر تا نوامبر، قبل از یخزدگی
-
برای نگهداری طولانیمدت، در زیرزمین یا انبارهای تهویهدار با ماسهی مرطوب نگهداری شود.
-
برگهای کرفس نیز تا تیرماه قابل استفاده هستند، اما برداشت زیاد باعث کوچکتر شدن غده میشود.
🌱 رازیانه غدهای
نام علمی: Foeniculum vulgare var. azoricum
نامهای رایج: رازیانه خوراکی، رازیانه سفید
خانواده: چتریان (Apiaceae)
🌍 منشأ
رازیانه غدهای بومی مناطق مدیترانهای و خاورمیانه است. در گروه سبزیجات ریشهای قرار میگیرد اما از نظر ظاهر، ساختار پیازی و رایحهی خاص خود (یادآور شیرینبیان) کاملاً متمایز است.
🧪 خواص
-
سرشار از پتاسیم، کلسیم، ویتامین C
-
تأثیر مثبت بر هضم غذا، ضدنفخ و ضد اسپاسم
-
حاوی آنتیاکسیدانهای مفید برای سیستم ایمنی
-
برگها و ساقهها نیز قابل استفاده هستند (تا ارتفاع ۵۰ سانتیمتر)
برای سفارش بذر رازیانه غده ای وارد لینک زیر بشوید..
Foeniculum vulgare
🌱 شلغم خوراکی
نام علمی: Brassica rapa subsp. rapa
نامهای رایج: شلغم سفید، شلغمی سیاه، شلغم زمستانی
خانواده: شببویان (Brassicaceae)
🌍 معرفی
شلغم خوراکی اصطلاحی کلی برای چندین گروه و نوع مختلف از شلغمها است که همگی به یک زیرگونه گیاهی تعلق دارند.
بهطور خاص، شلغمهای بهاره از نظر اندازه و طعم شبیه تربچه هستند و قطر آنها حدود ۵ سانتیمتر است. این نوع شلغمها از بهار تا اواخر تابستان برداشت میشوند.
🛠️ کاشت و نگهداری
نیازهای غذایی شلغم شبیه کرفس ریشهای است. این گیاه دوساله در سال اول غده تولید میکند و در سال دوم به گل مینشیند. دمای پایین در جوانهزنی باعث جلوگیری از گلدهی زودرس میشود.
-
زمان کاشت: از اواسط اردیبهشت تا مرداد
-
دمای جوانهزنی مناسب: ۱۵ تا ۲۰ درجه سانتیگراد
-
فاصله کاشت: ۴۰ × ۲۰ سانتیمتر
-
نکته: بهتر است بهصورت مستقیم در زمین اصلی کاشته شود
-
خاک: مرطوب و دارای زهکشی مناسب، همراه با مالچپاشی جهت جلوگیری از خشکی و گلدهی زودرس
هنگامی که نوک غده از سطح خاک بیرون زد، شلغم آماده برداشت است.
✅ ارقام پیشنهادی
-
‘Finale’
-
Negro Azucarado
-
‘Rondo’
-
‘Selma’
🛡️ محافظت و تناوب کشت
-
رعایت تناوب چهار ساله با سایر گیاهان تیره شببویان ضروری است
-
این کار از بیماریها و نماتدها جلوگیری میکند
-
در مواردی ممکن است شتهها ظاهر شوند
🧺 برداشت و مصرف
بسته به زمان کاشت، شلغمها از مرداد تا آبان ماه برداشت میشوند.
-
شلغمها را میتوان در انبار یا انبارهای زمستانی (در ماسه مرطوب) تا شش ماه نگهداری کرد
-
طعم آن به صورت پخته یا گریلشده در کنار ماهی، مرغ یا حتی به صورت گرمشده با پنیر بسیار مطبوع است
📌 نکته: شلغمهای پختهشده در کنار رازیانه یا ماهی طعم بسیار دلپذیری دارند و میتوان آنها را با پنیر نیز گراتینه کرد
🌿 شلغم کلمی
نام علمی: Brassica napus subsp. rapifera
نامهای رایج: شلغم روغنی، شلغم زمینی، شلغم قند
خانواده: شببویان (Brassicaceae)
📖 معرفی
شلغم کلمی در گذشته بهدلیل نقش پررنگش در دوران قحطی (بهویژه جنگ جهانی اول در سالهای ۱۹۱۶/۱۷) تصویری منفی در ذهن مردم شمال اروپا داشت. در آن زمان این سبزی تقریباً تنها منبع تغذیهی موجود برای عموم مردم بود و به عنوان غذای “اجباری” شهرت داشت. اما امروزه، به لطف کشاورزان ارگانیک و علاقهمندان به تغذیه سالم، دوباره به عنوان یک سبزی مفید و کمکالری در حال احیا شدن است.
شلغم کلمی طعمی خاص، نسبتاً شیرین و کمی تند دارد و بهویژه در تهیه خورشها و غذاهای پخته کاربرد دارد. این ریشه گرد و صاف معمولاً زرد مایل به سبز یا بنفش کمرنگ است و بافتی نرم، گوشتی و آبدار دارد. برگهای ضخیم و سبز تیره این گیاه نیز خوراکی هستند و شباهت زیادی به برگهای شلغم دارند.
🛠️ کاشت و نگهداری
شلغم کلمی از نظر نیاز به خاک و مواد مغذی شبیه به شلغم معمولی است.
-
خاک: خاکهای حاصلخیز، با زهکشی مناسب
-
زمان کاشت: بهار تا اواسط تابستان
-
برداشت: پاییز و اوایل زمستان
-
مقاومت: به سرما مقاوم است و میتواند در باغچه تا زمستان نیز باقی بماند
برای داشتن طعمی مطلوبتر و بافتی نرمتر، بهتر است در خاکی عمیق و یکنواخت رشد کند و قبل از سرمازدگی برداشت شود.
🍽️ کاربرد
شلغم کلمی یک انتخاب عالی برای سوپها، خورشها، پوره و حتی پختن در فر است. همچنین میتوان آن را ورقهای برش داد و در سالاد گرم یا غذاهای تفتدادهشده استفاده کرد.
🌱 ریشه سیاه
نام علمی: Scorzonera hispanica
نامهای رایج: مارچوبه زمستانی
خانواده: گلستارهایها (Asteraceae)
📌 معرفی
سبزیای با طعم ظریف و خواص فراوان است که در گذشته به عنوان گیاهی دارویی علیه مارگزیدگی و طاعون نیز کاربرد داشته است. در آشپزی مدرن هم جای خود را باز کرده و در رستورانهای سطح بالا به عنوان جایگزینی مغذی و کمکالری برای سیبزمینی و مارچوبه مورد استفاده قرار میگیرد.
این گیاه حاوی فیبر بالا، پروتئین، ویتامینهای B1، B6، E و بهویژه اینولین است که برای افراد دیابتی بسیار مناسب میباشد.
🌿 کاشت و پرورش
ریشه سیاه برای رشد به خاکی سبک، عمیق و نرم نیاز دارد تا ریشههای بلند و بدون شکستگی شکل بگیرند.
-
زمان کاشت: از اسفند تا اردیبهشت
-
فاصله کاشت: ۲۵ تا ۳۰ سانتیمتر بین ردیفها، و سپس تنککاری با فاصله ۵ تا ۷ سانتیمتر در ردیف
-
نیاز نیتروژن: کم، اما به کلسیم نیاز دارد
-
مخلوطکاشت مناسب: کلم، ترهفرنگی، سالاد
نکته مهم: از بذر تازه استفاده کنید، زیرا قدرت جوانهزنی پس از یک سال کاهش مییابد. خاک را مرتب نرم و وجین کنید و در بهار برای محافظت از گیاه از پوشش برگ یا مالچ استفاده کنید.
🛡️ مراقبت و بیماریها
این گیاه در برابر بیماریها بسیار مقاوم است. با این حال، برای جلوگیری از قارچهایی مانند سفیدک یا زنگ سفید، فاصله مناسب بین گیاهان و تهویه خوب اهمیت دارد. در زمستان گاهی موش کور و جوندگان ممکن است به آن آسیب بزنند.
🌾 ارقام پیشنهادی
-
‘Hoffmanns Schwarze Pfahl’
🥕 برداشت و مصرف
-
زمان برداشت: از مهر تا اسفند، پس از پژمرده شدن برگها
-
نگهداری: در شن مرطوب در مکان خنک
-
روش آمادهسازی: ریشهها را با احتیاط پوست بکنید (یا قبل از مصرف در آب لیمو یا شیر قرار دهید تا تیره نشوند).
-
مصرف: بخارپز، تفتداده با کره یا گراتینهشده؛ مزهای مشابه مارچوبه دارد.
📌 پیشنهاد : اگر به دنبال یک سبزی ریشهای مغذی، خوشطعم، مقاوم و متفاوت برای باغچه یا مزرعهتان هستید، ریشه سیاه انتخابی عالی برای فصل سرد و تغذیه سالم است.
🥔 سیبزمینی
نام علمی: Solanum tuberosum
نامهای رایج: سیبزمینی، غده زمینی
خانواده: بادنجانیان (Solanaceae)
📌 معرفی
سیبزمینی یکی از مهمترین محصولات غذایی جهان است که بومی آمریکای جنوبی (پرو و شیلی) است و در قرن ۱۶ توسط اسپانیاییها به اروپا وارد شد. این گیاه بهدلیل دارا بودن نشاسته، پروتئین، ویتامینها، مواد معدنی و کالری بالا، در بسیاری از کشورها غذای اصلی مردم است.
در ابتدا، بهدلیل وجود ماده سمی “سولانین” در بخشهای سبز گیاه، از خوردن آن پرهیز میشد. اما امروزه بخشهای خوراکی آن، یعنی غدههای زیرزمینی، یکی از پایههای اصلی تغذیه در بسیاری از کشورهاست.
🌱 ساختار گیاه
غدههای سیبزمینی در اصل ساقههای زیرزمینی ضخیمشدهای هستند که از جوانههایشان (چشمها) ساقههای جدید رشد میکنند. این غدهها از روی ریشهها یا ساقههای خزنده (استولونها) در زیر خاک رشد میکنند.
🧑🌾 کاشت و نگهداری
-
زمان کاشت: از اواسط فروردین تا خرداد
-
فاصله کاشت: ۶۰–۷۰ سانتیمتر بین ردیفها و ۳۰–۴۰ سانتیمتر بین بوتهها در هر ردیف
-
عمق کاشت: حدود ۵ تا ۱۰ سانتیمتر
برای کاشت میتوان از غدههای سیبزمینی جوانهدار استفاده کرد، ولی بهترین نتیجه از سیبزمینیهای مخصوص کاشت (بذر سیبزمینی) بهدست میآید.
در هوای سرد بهتر است از پوشش نایلونی یا پارچهای استفاده شود.
🔁 جوانهزنی قبل از کاشت: غدهها را در جعبهای کمعمق یا سینی روی خاک اره قرار داده و در جای روشن و نسبتاً خنک (۱۲–۱۵ درجه) نگهداری کنید تا جوانه بزنند.
💡 نکات مهم خاک و تغذیه
-
سیبزمینیها به خاکی نسبتاً اسیدی نیاز دارند.
-
خاکهای با pH بالا و آهکی خطر ابتلا به بیماری اسکب (Scab) را افزایش میدهند.
-
خاک باید دارای پتاسیم و منیزیم کافی باشد.
-
کود آلی پوسیده یا کمپوست برای شروع کافی است (حدود ۳ لیتر در متر مربع).
-
از افزودن بیش از حد نیتروژن پرهیز شود تا طعم محصول کاهش نیابد و بیماریها بیشتر نشوند.
🛡️ مراقبت و آبیاری
-
در دوران رشد نیاز به خاکپوشی (پوشاندن پایه ساقهها با خاک) برای تولید غدههای بیشتر است.
-
به خشکی حساس است؛ در دورههای خشک آبیاری منظم توصیه میشود.
🥔 برداشت و انواع
-
سیبزمینیهای زودرس: برای برداشت زود هنگام (مثلاً برای سیبزمینی تازه)
-
سیبزمینیهای دیررس: برای انبارداری و پختوپز در زمستان
امروزه تنوع زیادی از انواع سیبزمینی وجود دارد: با رنگها و شکلهای متنوع، از جمله سیبزمینیهای بنفش، زرد، قرمز و حتی دو رنگ.
📌 نکته پایانی:
از نگهداری سیبزمینی در یخچال پرهیز کنید؛ بهترین دما برای انبارداری آن ۴ تا ۶ درجه سانتیگراد در مکان تاریک و خنک است.
سیبزمینی شیرین
🌿 خانواده گیاهی: پیچکسانان (Convolvulaceae)
🌱 نوع گیاه: غدهدار، رونده
معرفی کلی
سیبزمینی شیرین که از آمریکای مرکزی میآید، در مناطق گرمسیری و نیمهگرمسیری یکی از مهمترین گیاهان خوراکی به شمار میرود. این گیاه بسیار محبوب میباشد و ارزش غذایی بالایی دارد.
این گیاه سریعالرشد، در فضای باز و گرم و آفتابی رشد میکند و ساقههایی بلند تولید میکند. از نظر گیاهشناسی، سیبزمینی شیرین خویشاوند گیاه گلپیچ است و گلهایی صورتی تا بنفش یا سفیدرنگ تولید میکند. برگهای آن معمولاً پهن و قلبیشکل هستند که غدههای زیرزمینی را از نور محافظت میکنند.
ظاهر و ارزش تغذیهای
غدههای سیبزمینی شیرین اغلب دوکیشکل و نسبتاً درشتاند و میتوانند تا ۳۰ سانتیمتر طول و ۱.۵ تا ۲.۵ کیلوگرم وزن داشته باشند. پوست آنها اغلب قهوهای تا بنفش است و گوشت داخلی سفید، نارنجی یا زردرنگ دارد.
این غدهی مغذی منبعی غنی از انرژی، فیبر، ویتامین A، ویتامین B6 و مواد معدنی است. برخلاف سیبزمینی معمولی، سیبزمینی شیرین شاخص قندی (glycemic index) پایینتری دارد و برای افراد دیابتی گزینهای مناسبتر به شمار میرود. وجود بتاکاروتن، آن را به یک “غذای سوپرفود” تبدیل کرده است.
نکات کاشت و نگهداری سیبزمینی شیرین برای علاقهمندان به کشاورزی خانگی
-
دمای موردنیاز: رشد این گیاه در هوای گرم و آفتابی با خاک سبک و زهکشیشده بهترین نتیجه را دارد.
-
زمان کاشت: با گرم شدن هوا در بهار (زمانی که دمای خاک از ۱۵ درجه بالاتر رفت) قابل کاشت است.
-
تکثیر: معمولاً از طریق قلمه ساقه یا غدههایی که در بهار جوانه زدهاند.
-
برداشت: پس از حدود ۱۰۰ تا ۱۲۰ روز قابل برداشت است؛ زمانی که برگها شروع به زرد شدن کنند.
-
نگهداری پس از برداشت: غدهها باید در محیطی خشک، گرم و با رطوبت نسبتاً بالا (حدود ۸۰%) نگهداری شوند.
کاربردها در آشپزی
-
بخارپز، پخته یا گریلشده بهعنوان غذای اصلی یا کنار غذا
-
در تهیه پوره، سوپ، چیپس سالم و دسرهای خانگی
-
گزینهای عالی برای غذای کودکان به دلیل طعم شیرین و خواص مغذی
کاشت و پرورش سیبزمینی شیرین
شرایط خاک و تغذیه
سیبزمینیهای شیرین برای رشد به خاکی غنی، سبک و با زهکشی مناسب نیاز دارند. ترکیبی از خاک لومی شنی یا شنیرسی ایدهآل است. برای تقویت خاک، افزودن ۳ لیتر کمپوست به همراه مقداری پودر شاخ و سم برای هر متر مربع توصیه میشود. اگر خاک خیلی سنگین است، بهتر است در پشتههایی به ارتفاع ۲۰ تا ۳۰ سانتیمتر کاشته شود. گزینهی دیگر، کاشت در بسترهای بلند یا گلدانهای بزرگ در تراس یا بالکن است.
زمان کاشت
کاشت سیبزمینی شیرین معمولاً بین اواسط ماه فروردین تا اوایل تیرماه انجام میشود. فاصلهی مناسب بین ردیفها ۶۰ تا ۸۰ سانتیمتر و بین گیاهان ۳۰ تا ۴۰ سانتیمتر است. عمق کاشت حدود ۳ تا ۵ سانتیمتر بوده و دمای خاک نباید کمتر از ۱۰ درجه سانتیگراد باشد.
پیشکاشت در محیط گرم یا جعبههای خاکی در فضای بسته (مثلاً در گلخانه یا خانه) نیز تا پایان ژانویه امکانپذیر است.
مراقبت
پس از کاشت، خاک باید مرطوب نگه داشته شود. در دورههای خشکی، آبیاری منظم لازم است. از پاشیدن آب به برگها در دمای بالا خودداری شود. برداشت معمولاً از اواسط شهریور تا اواخر مهر انجام میشود، زمانی که برگها زرد شدهاند. برای جلوگیری از آسیب دیدن غدهها، هنگام برداشت باید دقت شود.
نگهداری
پس از برداشت، غدهها باید در مکان گرم (حدود ۱۴ درجه سانتیگراد)، خشک و دارای گردش هوا نگهداری شوند. برای ماندگاری بیشتر، بهتر است در کاغذ پیچیده شوند. پختن غدهها قبل از مصرف برای کودکان توصیه میشود، زیرا باعث افزایش شیرینی و کاهش هرگونه اثر احتمالی مادهی سیانیدی (بسیار نادر) میشود.
گونههای پیشنهادی
-
Beauregard (گوشت نارنجی)
-
Covington
-
Evangeline (بسیار شیرین)
-
Bonita و Murasaki (گوشت روشن)
آفات و بیماریها
سیبزمینی شیرین تا امروز آسیبپذیری کمی در برابر آفات و بیماریها داشته است. در آب و هوای مرطوب، ممکن است حلزونها به برگها آسیب بزنند و در پاییز موشها به غدهها حمله کنند.
کاشت و پرورش تاپینامبور ( یا کنگر فرنگی اورشلیم)
معرفی کوتاه
تاپینامبور که با نامهای «کنگر فرنگی اورشلیم» یا «یارتاگ» نیز شناخته میشود، گیاهی از خانواده آفتابگردان (Asteraceae) است که بومی دشتهای آمریکای شمالی است. این گیاه چندساله، در تابستان گلهایی شبیه آفتابگردان تولید میکند، اما برخلاف آن، ریشههای خوراکی دارد که شبیه سیبزمینی، اما با بافت و طعم خاص هستند.
شرایط کاشت و خاک
تاپینامبور در خاکهای سبک، نرم و دارای زهکشی مناسب بهترین رشد را دارد. خاک نباید خیلی سفت یا باتلاقی باشد.
-
زمان کاشت: از (فروردین تا اردیبهشت)
-
عمق کاشت غدهها: ۸ تا ۱۰ سانتیمتر
-
فاصله بین گیاهان: ۳۰ تا ۵۰ سانتیمتر
-
فاصله بین ردیفها: حدود ۶۰ تا ۸۰ سانتیمتر
به دلیل رشد قوی و پراکندگی زیاد ریشهها، بهتر است اطراف محل کاشت با مانعی پلاستیکی تا عمق ۵۰ سانتیمتر محصور شود تا از گسترش ناخواسته آن جلوگیری شود. تاپینامبور در برخی مناطق بهعنوان گیاه مهاجم در نظر گرفته میشود.
تغذیه و آبیاری
پیش از کاشت، افزودن ۳ لیتر کمپوست به خاک برای هر مترمربع مفید است. آبیاری منظم، بهویژه در ماههای (خرداد تا مهر)، برای رشد مطلوب ضروری است. پس از رویش ساقهها، تپهای از خاک در پای گیاه ریخته شود (خاکدهی) تا رشد بهتری داشته باشد.
برداشت و نگهداری
-
زمان برداشت: از ماه (مهر) به بعد، هر زمان که نیاز باشد میتوان برداشت کرد.
-
غدهها را میتوان در زمین نگه داشت، اما در هوای بسیار سرد، باید روی آنها با خاک پوشانده شود.
-
برای مصرف، کافیست پوست را با برس مخصوص سبزیجات تمیز کرد، بدون نیاز به پوستگیری.
-
طعم تاپینامبور پس از پخت شیرینتر میشود و میتوان آن را بخارپز یا به صورت پوره استفاده کرد.
نکات ویژه
-
ارزش غذایی: غدههای تاپینامبور فاقد نشاستهاند و سرشار از فیبر به نام اینولین هستند که برای افراد دیابتی مناسب است.
-
گونههای پیشنهادی:
-
Bianka (رشد ملایمتر)
-
Gute Gelbe
-
Rote Zonenkugel (غدههای قرمز و گرد)
-
Topstar
-
مدیریت رشد و آفات
تاپینامبور گیاهی بسیار مقاوم در برابر آفات و بیماریهاست. با این حال، در هوای مرطوب ممکن است حلزونها برگها را بخورند و در پاییز نیز موشها به غدهها آسیب بزنند.
سبزیجات پیازی
قدمت مصرف پیاز، سیر و ترهفرنگی به دوران ساخت اهرام مصر بازمیگردد. گفته میشود که کارگران مصری برای افزایش توان خود از این گیاهان استفاده میکردند. گونههای مختلف سبزیجات پیازی یا سبزیجات خانواده سیر و پیاز، هزاران سال است که به عنوان گیاهان دارویی، ادویهای و خوراکی مورد استفاده قرار میگیرند.
گیاهان چندساله با فواید فراوان
پیاز، ترهفرنگی و سیر معمولاً گیاهانی چندساله هستند یا حداقل پایهی ضخیمتری نسبت به سایر سبزیجات دارند. پیاز نوعی ساقهی متراکم و ذخیرهکننده است که برای رویش برگها و ساقه گلدار خود در سال دوم رشد از آن استفاده میکند. برخی از انواع پیازی نیز مانند سیر زینتی، صرفاً برای گلدهی کاشته میشوند.
«آنتیبیوتیک طبیعی»
در حالی که ترهفرنگی، سیر و پیازهای بزرگ برای تهیهی غذاهای کامل استفاده میشوند، پیازچه و سیر تازه بیشتر بهعنوان طعمدهنده کاربرد دارند – مشابه با پیازچهی بهاره یا سیر کوهی. این سبزیجات معمولاً برگهای توخالی یا نیمهتوخالی دارند و در آشپزی کاربرد فراوان دارند.
این گیاهان منبع غنیای از ویتامینها، مواد معدنی و اسید فولیک هستند. همچنین فیبر غذایی بالایی دارند و تأثیر مثبتی بر سیستم گوارش و ایمنی بدن دارند. ترکیبات گوگردی موجود در این گیاهان (مانند آلیسین) به مبارزه با قارچها، ویروسها و باکتریها کمک میکنند. گفته میشود که این ترکیبات حتی خاصیت ضد پیری داشته و میتوانند فشار خون را کاهش دهند. سیر بهویژه بهعنوان آنتیبیوتیک گیاهی شناخته میشود.
کاشت و سازگاری با گیاهان دیگر
اگر پیاز، سیر و ترهفرنگی را در کنار سبزیجاتی مانند هویج، توتفرنگی، کاهو یا لوبیا بکارید، تأثیر مثبتی در دور نگه داشتن آفات و افزایش سلامت کلی خاک دارد. البته نباید آنها را در کنار نخود کاشت.
آفات و بیماریها
سبزیجات پیازی هم بینصیب از آفات نیستند. در سالهای مرطوب، بیماریهایی مانند کپک خاکستری، سفیدک دروغین، زنگزدگی و سایر بیماریهای قارچی میتوانند باعث پوسیدگی پیاز و سیر شوند. برای جلوگیری از این بیماریها، بهتر است پیاز و ترهفرنگی را هر پنج سال یکبار در همان بستر بکارید.
آفات رایج شامل کرمریشهخوار، مگس پیاز و مگس ترهفرنگی هستند. برای محافظت مؤثر، توصیه میشود که از تورهای محافظ استفاده شود. این تورها باید از اوایل ماه مه تا سپتامبر روی گیاهان بمانند. برداشت سیر در تابستان و ترهفرنگی در پاییز انجام میشود.
پیاز خوراکی و شالوت
نام علمی: Allium cepa
خانواده گیاهی: سیرپیاها (Alliaceae)
معرفی
پیاز خوراکی کلاسیک، همان پیاز زرد با پوست قهوهای روشن است که تندی بیشتری نسبت به انواع دیگر دارد. نوع قرمز آن، که در ایتالیا به نام “چیپولا” (Cipolla) شناخته میشود، گاهی با رگههای قرمز در گوشت دیده میشود. بسته به نوع، طعم آن از تند تا شیرین و ملایم متفاوت است.
بزرگترین و رایجترین انواع، پیازهای زرد و قرمز هستند. انواع سفید اغلب طعمی ملایم دارند و بیشتر بهعنوان پیازچه یا پیاز بهاری استفاده میشوند. این پیازها بهصورت زودرس برداشت میشوند و بهعنوان “پیاز مرواریدی” نیز شناخته میشوند.
شالوت
شالوتها پیازهایی با شکل کشیده یا گرد و رنگ پوستهی روشن یا متمایل به قرمز هستند. طعم آنها بسیار لطیف و عطردار است و یکی از ارکان اصلی آشپزی فرانسوی به شمار میروند. هر گیاه چندین پیازچه کوچک تولید میکند که خوشهای رشد میکنند.
نکات کاشت و نگهداری
-
نیاز خاک: پیاز گیاهی فصل خنک است و خاک سبک و کمپوستشده را ترجیح میدهد. خاک باید کمازت و دارای پتاسیم، فسفر و منیزیم کافی باشد تا از بروز بیماری و کاهش ماندگاری جلوگیری شود.
-
کاشت از پیازچه: سادهترین روش، کاشت پیازچه یا شالوت آماده از اواسط اسفند تا اواسط اردیبهشت است. فاصله بین ردیفها باید ۲۵ تا ۳۰ سانتیمتر و بین پیازها ۵ تا ۱۰ سانتیمتر باشد. عمق کاشت بسته به فصل متفاوت است (۳ تا ۵ سانتیمتر).
-
کاشت از بذر: بذر پیاز از اسفند تا اردیبهشت کاشته میشود. انواع زمستانه را میتوان در مرداد کاشت. جوانهها بعد از رشد باید تُنک شوند. دمای مناسب جوانهزنی حدود ۱۵–۲۰ درجه است. نشاها را میتوان از اواخر فروردین یا اوایل اردیبهشت به زمین اصلی منتقل کرد.
-
نگهداری: پیازها باید در زمان خشکی کامل برداشت شوند و قبل از ذخیرهسازی بهخوبی خشک شوند. برگهای خشکشده بهعنوان محافظ در برابر یخزدگی نیز عمل میکنند.
نمونه ارقام رایج
-
زرد:
-
قرمز:
-
بیبی پیاز سفید:
-
شالوتها
برای سفارش بذر انواع پیاز درجه یک وارد لینک های بالا شوید…
پیازچه و پیازچهی زمستانی
نام علمی: Allium fistulosum
خانواده: (Alliaceae)
معرفی
این گونهی پرطرفدار در شرق آسیا، شباهت زیادی به ترهفرنگی دارد اما برخلاف پیاز معمولی، غده زیرزمینی تولید نمیکند. پیازچهی چندساله زمستانی، نوعی از پیاز برگدار است که طعمی ملایم، تند و عطرآگین دارد. این گیاه شبیه تره ولی با ساقه ضخیمتر رشد میکند.
انواع یکساله معمولاً پیازچههایی با ساقه باریک و برگهای استوانهای تولید میکنند که بیشتر به صورت شالوت یا پیاز بهاری استفاده میشوند.
نکات کاشت و پرورش
-
خاک و تغذیه: نیاز غذایی پیازچه مشابه پیاز خوراکی است. هر بهار میتوان مقداری کمپوست به خاک افزود.
-
کاشت: بهترین زمان برای کاشت بیشتر گونهها از اواخر اسفند تا اوایل مرداد است. اگر در تابستان کاشته شود، در بهار بعد برداشت خواهد شد. پیازچههای زمستانی را میتوان بهصورت چندساله کشت داد.
-
فاصله کاشت: ردیفها ۲۰ تا ۲۵ سانتیمتر، با فاصله ۵ سانتیمتر بین گیاهان.
-
آبیاری: پیازچهها به رطوبت مداوم نیاز دارند، در حالی که گونههای زمستانی را پس از استقرار میتوان کمی خشکتر نگه داشت.
برداشت و نگهداری
-
برداشت پیازچههای زمستانی از فروردین آغاز میشود.
-
پیازچههای بهاری را از خرداد و شالوت را از تیر میتوان برداشت کرد.
-
بعد از برداشت، پیازچهها را در جای خشک و خنک با تهویه خوب نگهداری کنید. میتوان آنها را در جعبههای کمعمق یا آویزان در دستههای کوچک خشک کرد.
ارقام شناختهشده
-
پیازچههای :
- پیازچه فرانسوی
- Chives
مقاومت و آفات
-
نسبت به بیماریهای قارچی کمی مقاومتر از پیاز خوراکی هستند.
-
برداشت شالوتهای جوان از پایه گیاه باعث رشد مجدد و ادامه برداشت خواهد شد.
کاربرد و مصرف
-
از برگهای سبز و ساقهی سفید برای تهیهی سالاد، سوپ، پنیر خامهای و غذاهای آسیایی استفاده میشود.
-
پیازچهی زمستانی حتی در هوای سرد نیز برگهای خوراکی تولید میکند و مناسب کاشت در پاییز برای برداشت زمستانه است.
سیر (Allium sativum)
نامهای دیگر: سیر، پیاز سیر
خانواده: سیرپیاها (Alliaceae)
معرفی
زادگاه اصلی سیر بهاحتمال زیاد در آسیای مرکزی بوده، اما هزاران سال است که در آشپزخانههای سراسر جهان جایگاه ویژهای دارد. گرچه سیر در اصل یک گیاه چندساله است، اما معمولاً بهصورت یکساله یا دوساله کاشته میشود.
هر بوتهی سیر از یک پیاز اصلی تشکیل شده که توسط چندین حبه (به نام “دندانه”) احاطه شده است. گرچه خواص درمانی سیر علیه شپش، پشه یا حتی افسانههایی چون دفع خونآشام مطرح شده، ولی خواص اصلی آن در ترکیبات گوگردی موجود در آن نهفته است که میتوانند برخی عفونتها را مهار کنند. البته همین ترکیبات هم علت اصلی “بوی خاص سیر” هستند.
نکات کاشت و پرورش
-
نوع خاک: بهترین رشد را در خاکهای سبک، حاصلخیز و دارای زهکشی خوب دارد. خاکهای سنگین و مرطوب، ریسک پوسیدگی را افزایش میدهند.
-
کوددهی: خاک باید تازه غنی شده باشد، اما مصرف زیاد نیتروژن باعث تأخیر در بلوغ حبهها میشود.
-
زمان کاشت:
-
کاشت بهاره: از اسفند تا اردیبهشت
-
کاشت پاییزه: مهر یا آبان (معمولاً منجر به حبههای بزرگتر میشود)
-
-
فاصله کاشت: هر حبه را به عمق حدود ۲ سانتیمتر و با فاصله ۱۵ سانتیمتر بکارید.
-
نکته: میتوان حبهها را در بین ردیفهای هویج یا توتفرنگی نیز کاشت؛ ترکیبات ضدقارچی طبیعی سیر از گیاهان اطراف محافظت میکند.
برداشت و نگهداری
-
سیر به کندی رشد میکند، بنابراین باید علفهای هرز اطرافش مرتباً حذف شوند.
-
اگر در خرداد تا تیر هوا خشک شود، آبیاری باید کاهش یابد تا برگها زرد شوند.
-
زمان برداشت زمانی است که برگها زرد شده و خم میشوند. پیاز را با دقت از خاک درآورده، همراه با ساقه خشک کنید.
-
میتوانید سیرها را به صورت دستهای در مکان خشک و خنک آویزان کنید. برخی گونهها مناسب استفاده مستقیم در آشپزخانه هستند.
ارقام پیشنهادی
-
‘Burgundian’
-
‘Messidor’
-
‘Germidour’ (پوست صورتی)
-
‘Thermidrome’
بیماریها و مراقبتها
-
در سالهایی با هوای مرطوب، بیماریهای قارچی یا باکتریایی ممکن است ظاهر شوند.
-
در صورت پژمرده شدن برگها، پیاز باید سریع برداشت شود تا خراب نشود.
-
حبههای کوچکتر یا نرم را جدا کرده و از آنها مستقیماً در آشپزی استفاده کنید.
ترهفرنگی (Allium porrum subsp. porrum)
نامهای دیگر: ترهفرنگی، لاوخ، پیازچهی درشت
خانواده: سیرپیاها (Alliaceae)
معرفی
ترهفرنگی برخلاف پیازهای معمولی، پیاز حقیقی تشکیل نمیدهد، بلکه از ساقهی کاذبی به نام «شفت» بهرهمند است که از فشردگی قاعدهی برگها به وجود میآید. این ساقه همان بخشی است که در آشپزی استفاده میشود و طعم ملایم، شیرین و مطبوعی دارد.
انواع تابستانه و زمستانه ترهفرنگی وجود دارد:
-
گونههای تابستانه رشد سریع دارند، ساقهی سفید کوتاهتری دارند و زود برداشت میشوند.
-
گونههای زمستانه کندتر رشد میکنند، اما مقاومترند و برگهای آبی-سبز ضخیمتری دارند.
کاشت و نگهداری
-
نوع خاک: خاکهای عمیق، سبک، حاصلخیز و مرطوب با زهکشی مناسب
-
کوددهی: برای رشد بهتر، توصیه میشود قبل از کاشت در هر متر مربع خاک حدود ۲ لیتر کمپوست و در صورت لزوم کمی خاکبرگ یا کود حیوانی پوسیده اضافه شود.
-
زمان کاشت:
-
از اسفند تا خرداد برای ارقام تابستانه
-
از فروردین تا مرداد برای ارقام زمستانه
-
-
فاصله کاشت: حدود ۳۰×۲۰ سانتیمتر
-
روش کاشت: نشا را طوری بکارید که فقط نوک برگها بیرون بماند. برای داشتن ساقههای سفید بلند، بعداً چندبار پای گیاه خاک بریزید یا آن را در شیارهای ۱۰ سانتیمتری بکارید.
نکات مراقبت
-
خاک باید همیشه مرطوب باشد، اما نه غرقاب
-
مرتباً علفهای هرز را حذف و خاک را هوادهی کنید
-
در زمستان میتوان برای محافظت از سرمای شدید از پوشش گیاهی یا الیاف نخی استفاده کرد
برداشت و نگهداری
-
تابستانهها: از تیر تا شهریور
-
پاییزه و زمستانهها: از مهر تا اسفند یا حتی بهار سال بعد
-
برای برداشت، گیاه را با دقت از خاک بیرون بکشید یا با چاقوی باغبانی در ریشه قطع کنید
-
ترهفرنگی را میتوان فریز کرد
ارقام مناسب
-
پاییزه و زمستانه مقاوم به بیماری
آفات و بیماریها
-
اگر بهصورت چرخشی و تنها هر چهار سال یکبار در یک محل کاشته شود، آفات کمتری خواهد داشت
-
مهمترین آفت: مگس پیاز که باعث لارو درون ساقه میشود
-
در صورت شدید بودن آلودگی، ممکن است برگها از داخل زرد یا فاسد شوند
-
گاهی خالموشها یا موش کور به ریشهها آسیب میزنند
امیدواریم مطالب فوق برای شما عزیزان مفید بوده باشد.
دیدگاهتان را بنویسید
می خواهید در گفت و گو شرکت کنید؟خیالتان راحت باشد :)